'Brandpunt Reporter' over ruzie Nederland en VS rond atoombommen

De Verenigde Staten weigeren dat. De kwestie is zo hoog opgelopen dat Nederland heeft gedreigd om de overvliegrechten van de Amerikaanse luchtmacht in te trekken. Dat meldt het KRO-onderzoeksprogramma 'Brandpunt Reporter' basis van onder meer vertrouwelijke ambtsberichten van de Amerikaanse ambassade in Den Haag.

Nederland en de Verenigde Staten hebben een werkgroep opgericht, de Netherlands United States Standing Operations Group (NUSOG) die Nederland moet voorbereiden op een ongeluk met een Amerikaans kernwapen. Met NUSOG loopt Nederland, volgens de Amerikaanse ambassade, voor op 'andere landen die Amerikaanse nucleaire wapens op hun grondgebied hebben'. Het telexbericht bevestigt daarmee dat er Amerikaanse kernwapens op Volkel liggen.

Een ongeluk met een vliegtuig dat kernwapens vervoert, is volgens de Deense atoomwapenexpert Hans Kristensen een 'realistisch scenario'. In 'Brandpunt Reporter' zegt hij: 'Deze wapens worden regelmatig heen en weer gevlogen. Ik weet niet precies hoe vaak dat van en naar Volkel gebeurt, maar waarschijnlijk wel een paar keer per jaar.' Uit gegevens van vliegtuigspotters blijkt volgens 'Brandpunt Reporter' dat er alleen al in juli van dit jaar drie keer een Amerikaanse C17 op Volkel is geland van de 62ste Airlift Wing, het onderdeel van de luchtmacht van de Verenigde Staten dat gespecialiseerd is in nucleaire transporten.

Uit de telexberichten van de ambassade blijkt dat Nederland afspraken wil maken voor het geval zo’n Amerikaans vrachttoestel neerstort dat de bommen van Volkel vervoert naar de VS of andere nucleaire bases in Europa. Nederland, zo blijkt, wil afspraken maken over de schoonmaak van de plaats van het ongeluk. De Amerikaanse regering weigert hierover te praten uit vrees voor de financiële gevolgen.

De Amerikaanse opstelling leidt in juni 2008 binnen de NUSOG tot een 'verhitte discussie' waarbij 'Nederlandse ambtenaren en militairen zichtbaar geïrriteerd reageerden op het Amerikaanse standpunt'.  De Nederlandse co-voorzitter van NUSOG, het hoofd van de Directie Crisisbeheersing van het voormalige ministerie van VROM, 'dreigt dat de Nederlanders de overvliegrechten mogelijk gaan heroverwegen', bericht de ambassade aan Washington.

De Amerikaanse ambassade waarschuwt Washington dat Nederland zal vasthouden aan zijn standpunt om duidelijke afspraken te maken over een schoonmaakoperatie na een nucleair incident op Nederlands grondgebied. De weigering van de Amerikanen om tot overleg te komen, is volgens de ambassade 'niet vol te houden en kan de bilaterale verhoudingen met een sterke bondgenoot beschadigen.'

De ambassade stelt voor afspraken te maken over de schoonmaak na een ongeluk met een kernwapen mits 'we vanaf het begin duidelijk maken dat financiële aansprakelijkheid niet open staat voor discussie'.

In 'Brandpunt Reporter' bevestigt oud staatssecretaris en minister van Defensie, Bram Stemerdink, dat Nederland al vanaf de jaren zeventig probeert overeenstemming te bereiken met de VS over de financiële aansprakelijkheid bij een ongeluk met kernwapens. 'Ik denk dat je hierover nog jaren kunt praten, boeiende discussies houden, ferme standpunten innemen, maar er komt geen ene moer op papier.'

Militair historicus Christ Klep zegt in 'Brandpunt Reporter': 'Denk maar niet dat de Amerikanen zeggen: waar moeten we tekenen? Alleen al het financiële argument is voor de Amerikanen reden om te zeggen: we willen best met jullie samenwerken, we willen ook met jullie overleggen over het opruimen van de rommel achteraf, maar verwacht van ons niet dat we dat uitgebreid gaan betalen. Zoiets kan in de miljarden lopen.'

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu (het voormalige Vrom) en het ministerie van Defensie willen niets zeggen over het conflict met de Verenigde Staten.

'Brandpunt Reporter', donderdag 12 september om 21.10 uur bij de KRO op Nederland 2.