Vrouwen aan de macht in laatste aflevering van 'Wij, Vrouwen'

Maar vrouwen organiseerden zich, verzetten zich, en veroverden hun plek. Enkele getuigen doen het verhaal van de epische strijd die de vrouwenbeweging voerde voor het recht op abortus. Toch bewijst wat gebeurt in de VS dat vrouwenrechten ook nu niet gegarandeerd zijn.

Pas in 1965 kreeg België een eerste vrouwelijke minister. Nog in 1972, vertelt politica Nelly Maes, stapten alle vrouwelijke parlementsleden op bij de eedaflegging van de nieuwe regering omdat er geen enkele vrouw in zat. Het tekende de mentaliteit van de tijd: politiek werd gezien als een mannenzaak en 'wijven moeten niet zoveel complimenten maken.' Dat laatste kreeg Maes te horen van de socialistische voorman Louis Major omdat ze weigerde met de naam van haar man aangesproken te worden, zoals 50 jaar geleden de parlementaire gewoonte was. Maar ook buiten de politiek, in de revolutionaire studentenbeweging bijvoorbeeld, voerden enkel mannen het hoge woord. 'De vrouwen mochten het tikwerk doen, pamfletten uitdelen, koffie zetten en het bed van de leiders verwarmen', zegt advocate Liliane Versluys. Vrouwenrechten vonden die leiders trouwens een 'bourgeoisprobleem'.

Pas in de vroege jaren ’70 radicaliseerde een deel van de vrouwenbeweging. Actiegroepen als Dolle Mina stonden openlijk vijandig tegenover de door mannen gedomineerde maatschappij, al toonden ze die afkeer vaak met humor. Drie voormalige Dolle Mina’s getuigen in de aflevering. 'Eén van de eerste acties was tegen een bank waar mannen mochten roken en vrouwen niet. Toen stonden we daar met de slogan Vrouwen hebben ook recht op kanker', vertelt Ida Dequeeker die later een boegbeeld van de vrouwenbeweging zou worden Maar ook al waren niet alle vrouwenverenigingen even radicaal, ze vormden vanaf het midden van de jaren 70 wel één front.

Dat moest ook wel tijdens de meest epische strijd uit geschiedenis van de vrouwenbeweging, een strijd die twintig jaar geduurd heeft: de strijd om het recht op abortus. Verschillende oudere getuigen herinneren zich nog de gruwelijke situaties waarbij vrouwen met breinaalden illegale abortussen uitvoerden – vaak met de dood van de zwangere vrouw tot gevolg. Later trokken vrouwen met geld naar Nederland, waar abortus wel kon. Begin jaren 80 trotseerden enkelen openlijk de wet en richtten ook in België abortuscentra op. Katie Couck was één van hen: 'De rijkswacht is toen bij ons binnengevallen en heeft al het medisch materiaal en alle dossiers in beslag genomen. Maar een week later zijn wij opnieuw begonnen. Ik heb heel die week elke avond België rondgereden om in de andere abortuscentra hun reservemateriaal te gaan ophalen.'

De economische crisis zorgde in de jaren 80 voor een nieuw strijdtoneel. Margot Roggen: 'Als er moest ontslagen worden, werd de vrouw ontslagen, en dan werd er tegen de man gezegd: dag hebt ge toch nog één loon.' De toenmalige regeringen discrimineerden vrouwen haast openlijk en verlaagden de werkloosheidsvergoedingen van niet-gezinshoofden. Dat waren natuurlijk vooral vrouwen. Maar in die jaren werden ook stappen vooruit gezet. In 1985 werd Annemie Neyts de eerste vrouwelijke partijvoorzitter, en Miet Smet de eerste staatssecretaris voor maatschappelijke emancipatie. Smet begon onmiddellijk een campagne om meer vrouwen te verkiezen bij de gemeenteraadsverkiezingen.

Toch blijft de politiek tot vandaag een mannenbastion. Nelly Maes: 'Jonge vrouwelijke kandidaten ogen goed op de foto, ze zijn begeerlijk en ze kunnen stemmen trekken. Dat heeft de mannen altijd aangesproken. Maar vrouwen die via de politiek stap voor stap hun plek veroveren, die zien de mannen nog altijd als een bedreiging.'

Aan het slot van deze laatste aflevering vragen de getuigen zich af waar ze als vrouwen vandaag staan, wat het feminisme gerealiseerd heeft en wat er nog moet gebeuren. Verpleegkundige en oud-politica Pinar Akbas ziet het zo: 'Feminisme is voor mij vooral het feit dat ik hier zit om mijn verhaal te kunnen doen. Het feminisme heeft ervoor gezorgd dat ik een naam heb. Het is dankzij het feminisme, dat ik besta.' Het laatste woord krijgt oud-VRT-medewerker Linda Van Crombruggen. Haar raad voor jonge vrouwen: 'Blijf goed voor jezelf zorgen, want we zijn nu eenmaal vrouw en we moeten veel ballen in de lucht blijven houden. Maar ik wil dat ook. Ik vind dat een cadeau. Ik wil geen man zijn.'

'Wij, Vrouwen', dinsdag 1 november om 21.20 uur op Canvas.