'Keerpunt' : De dood van Boudewijn

P

remier Jean-Luc Dehaene en een handjevol politici onderhandelen de hele nacht in het geheim over de opvolging. De meeste landgenoten vernemen het overlijden van de koning pas zondagochtend. De emoties laaien hoog op. Er volgt een week van nooit gezien collectief verdriet.

"De dood van Boudewijn" opent een nieuwe reeks Keerpunt, de geschiedenisdocumentaires van Canvas. Met een mix van archief, reconstructies en sterke interviews met ooggetuigen en protagonisten verhaalt en duidt deze reeks opnieuw vier keerpunten in de Belgische geschiedenis: 'De dood van Boudewijn'(9/10), 'het drama van Zwartberg' (16/10), 'de Dioxinecrisis'(30/10) en 'Innovation in brand' (6/11)

BIJZONDER VERRASSEND

Louis Tobback, toenmalig minister van Binnenlandse Zaken: "De dood van de koning was bijzonder verrassend omdat ik had als minister van Binnenlandse Zaken nog samen met die van Defensie op de tribune van 21 juli had gestaan met de koning en daar heb ik alleszins toch niks gemerkt dat fout ging." Op die 21ste juli houdt koning Boudewijn nog een opmerkelijke toespraak. De voorlopig laatste fase van de staatshervorming was net afgerond en de koning roept alle Belgen op om te werken aan een duurzame communautaire vrede. Zelf had hij de federalisering node aanvaard. Niemand vermoedt dat deze toespraak het politieke testament van koning Boudewijn wordt. Want ondanks enkele heelkundige ingrepen – in de lente van '92 was hij nog aan zijn hart geopereerd – ging het schijnbaar goed met de koning.

LAATSTE DAG

Meteen na de nationale feestdag vertrekken koning Boudewijn en koningin Fabiola naar hun buitenverblijf, Villa Astrida, in Motril. Boudewijn, de man die geen koning wilde zijn, maakt hier altijd een zeer ontspannen indruk. Dit is duidelijk op de vakantiefoto's.
 
Zaterdagochtend 31 juli wordt er zoals iedere dag de mis opgedragen in Villa Astrida. Volgens padre Epifanio verloopt alles naar gewoonte, hoewel. De pater, die heel dicht bij het koninklijke echtpaar staat, vertelt in deze Keerpunt over de laatste dag van koning Boudewijn.

In België begint die zaterdag het zomerreces voor de politici. De meesten hebben hun koffers al gepakt. De toenmalige premier, Jean-Luc Dehaene, is in het stadion van Club Brugge, voor een wedstrijd in het kader van de Brugse Metten.

Zaterdagavond komt er een telefoon binnen op de spoeddienst van het plaatselijke ziekenhuis in Motril. Dokter Antonio Cano heeft toevallig wacht, maar hij kan de koning niet meer redden. Dokter Cano geeft in Keerpunt tot nu toe onbekende informatie over het overlijden van de koning.

DE KONING IS DOOD, LEVE DE KONING

Terug thuis verzamelt Premier Dehaene om middernacht de belangrijkste ministers en de kabinetschef van de koning, Jacques van Ypersele de Strihou, in de Wetstraat 16. Verder weet hier niemand van. Naar eigen zeggen zitten de politici wat verweesd rond de tafel. De verwarring is groot. Niemand weet hoe ze dit moeten aanpakken. Sinds de dood van Albert I op 17 februari 1934 in Marche-les-Dames, was er in België geen regerende vorst meer overleden. De opluchting is enorm als blijkt dat het staatsblad van '34 als scenario kan fungeren voor wat er te doen staat : van de proclamatie van het plotselinge overlijden, de mededeling aan het parlement en de begrafenisceremonie, tot de eedaflegging van de nieuwe koning.
De keuze van die nieuwe koning is niet zo evident. Wie wordt het? Prins Albert, de broer van Boudewijn die al een zekere leeftijd en geen onbesproken levenswandel had, of de gedoodverfde opvolger prins Filip, waarvan gewezen hofmaarschalk, Herman Liebaers, net had gezegd: 'Hij kan het niet'? 

Jean-Luc Dehaene, Louis Tobback, Willy Claes, toen minister van Buitenlandse Zaken, en Moniek Delvou, woordvoerster van de premier, vertellen in deze Keerpunt hoe de opvolging die zaterdagnacht en de zondag erop wordt georganiseerd.

Zondagavond kan premier Dehaene de naam van de opvolger meedelen. De rushes van dit tv-optreden tonen een doodzenuwachtige, zwetende, geëmotioneerde Dehaene. Hij vergeet zelfs bij een eerste take de naam van de opvolger te vermelden.

MASSAHYSTERIE
Bij de bevolking veroorzaakt het overlijden van koning Boudewijn eerst ongeloof en verbijstering, maar in de loop van de daaropvolgende week groeit de collectieve golf van emoties tot het waanzinnige. Velen vrezen dat met het verdwijnen van Boudewijn België uit elkaar zal vallen.
Een onverwacht groot aantal mensen brengen de laatste groet. Het Rode Kruis kan het vele werk niet aan. Rampenfases worden afgekondigd. Wachtenden worden gereanimeerd. De chaos is niet te overzien. Het dreigt uit de hand te lopen.
De pers speelt handig in op het collectieve verdriet en lijkt het te versterken. Sommigen spreken achteraf over massahysterie. De verkoops- en kijkcijfers pieken als nooit tevoren! Wat is hier gebeurd? Was het puur opportunisme of hebben de persmensen zich gewoon laten meeslepen? Gui Polspoel, verslaggever van het eerste uur, kijkt in eigen boezem. 

EEN KEERPUNT?
Met de trillende eedaflegging van Albert II, de boude kreet van Jean-Pierre Van Rossem en het standje van Swaelen eindigt dit verhaal.
Van de grote emoties van toen blijft weinig of niets over. Van de grote conclusies weinig of niets. België is niet gebarsten. Albert is vrij snel al even populair als Boudewijn. Ons land kent na deze week in augustus nog altijd dezelfde politieke, economische en sociale moeilijkheden. 

Was het overlijden van Boudewijn dan geen keerpunt? Premier Dehaene: "Het is wel een keerpunt geweest in de manier waarop het koningshuis naar buiten kwam en het is duidelijk dat op dat vlak de reële macht van de koning duidelijk veranderd is en dat het ceremoniële, het officiële, het protocollaire een veel groter deel van de functie uitmaakt dan vroeger."

'Keerpunt', maandag 9 oktober om 21.05 uur op Canvas.