'Panorama' over ons falend elektriciteitsbeleid

Door dat chronische tekort gaan de elektriciteitsprijzen bij piekverbruik nu al door het dak. Dat blijkt uit rapporten van energiewaakhond CREG die Panorama kon inkijken, en de data van de gekoppelde Belgisch-Nederlands-Frans-Duitse elektriciteitsbeurzen.

De 'Panorama'-redactie stootte op zeer onrustwekkende cijfers over de evolutie van de import van elektriciteit in België. Tussen 2000 en 2008, in een periode van normale conjuncturele groei, steeg de import van elektriciteit in ons land met maar liefst 149%.

België vaart daarmee wel een heel aparte koers in West-Europa. Alle andere ons omringende landen bouwden namelijk over diezelfde periode hun import af. Nederland 16,8% minder, Groot-Brittannië ruim 20%, Luxemburg 23%, Spanje niet minder dan 320%, Duitsland zelfs 1491% (bron: databanken Europese hoogspanningsnetbeheerders). Duitsland maakte in die periode zelfs een opmerkelijke omslag van een netto-importeur van stroom naar één van de grootste netto-exporteurs in West-Europa.

In België gebeurt het tegenovergestelde. Technisch directeur Dominique Woitrin van de federale energiewaakhond de CREG: 'Ce que nous avons remarqué dans les statistiques c'est que la Belgique importait de plus en plus, jusqu'à devenir le pays le plus importateur de l'Europe'

Onvoldoende capaciteit

Reden: de laatste tien jaar zijn er nog amper grote    centrales    gebouwd    én    er    zijn tegelijkertijd ook oudere centrales uit dienst genomen. De grote energieconcerns die voor die    nieuwe    centrales    moeten    zorgen investeren amper nog in ons land. Ze kunnen niet op tegen de spotgoedkope nucleaire prijzen van de dominante speler op de Belgische markt: Electrabel. Of ze raken verstrikt in een procedureslag om de nodige vergunningen voor hun centrales te krijgen.

'Panorama' vond vier projecten die zo in het slop zitten: een grote kolencentrale van E.ON in de Antwerpse haven, en drie gascentrales: Essent in Genk, Nuon in Senneffe en een centrale van SPE-Luminus nabij Luik.

Essent-topman Erwin Van Laethem over zijn gestrand Genks project: 'De 500 miljoen euro voor de gasgestookte centrale in Genk wordt aangewend voor het bouwen van een gelijksoortige gasgestookte centrale in Moerdijk, dus op 100 km van Genk in Nederland'

Want in Nederland wordt dus wel gebouwd: 11 centrales in totaal. Tegelijk wordt het Nederlandse hoogspanningsnet ingrijpend versterkt.

In België is dat blijkbaar veel minder het geval. Volgens Dominique Woitrin (CREG) investeert de Belgische hoogspanningsnetbeheerder Elia veel te weinig: 'Je crois qu'il y a une comparaison qui doit être faite et je sais qu'Elia n'aime pas que je la fasse, qui est le montant d'investissement fait par Elia en Belgique, 120 million d'euro à peine et le montant que font les Hollandais, qui ont un réseau beaucoup plus petit que le réseau d'Elia, 400 million d'euro par an.'

Hoge prijzen

Dat alles samen laat zich nu al voelen in de groothandelsprijs van de elektriciteit op de beurs. Onze Belgische BelPex is sinds een paar jaar gekoppeld met de Nederlandse en de Franse beurzen, en sinds november vorig jaar ook met de Duitse beurs. Bedoeling is dat de elektriciteitsprijzen van de goedkopere landen die van de duurdere naar omlaag trekken. En dat lukt aardig. Op de meeste momenten zitten de groothandelsprijzen dicht bij elkaar.
Tot ons land in elektriciteitsnood raakt: dan springt de koppeling en gaat de Belgische prijs steil naar omhoog. Industriële kopers op de BelPex-beurs toonden incidenten waarbij de prijs in België op amper één dag tijd met 2800% steeg. In de drie andere landen ging de prijs maar met 115% naar omhoog. Op het toppunt was de Belgische elektriciteitsprijs ruim 12 keer duurder dan die van de andere landen: 850 euro per MegaWattuur tegenover 67,25 euro in Nederland, Duitsland en Frankrijk. Op het einde van de dag noteerde de gemiddelde prijs van de verkochte elektriciteit ruim 200% hoger dan die van de ons omringende landen.

Door deze prijsstijgingen raakt onze industrie in de problemen. Zo deed zinkproducent Nyrstar in 2009 zijn fabriek in Balen een jaar lang dicht. Door de crisis was de vraag naar zink geslonken. De internationale groep Nyrstar moest zijn productie tijdelijk afbouwen en deed haar duurste fabriek eerst dicht. Nyrstar Balen. Reden: de te dure elektriciteitsprijs.
CEO Fred Hornung general manager Nyrstar Balen-Overpelt is zeer kritisch over het Belgische beleid: 'Als het elektriciteitsbeleid niet wijzigt, dan brengt dat werkgelegenheid van 500 mensen direct, en 1500 mensen indirect in gevaar. Als wij niet concurrerend zijn met het buitenland, dan moet Nyrstar zich gelijk gaan wegtrekken uit België en gaat de productie verplaatst worden naar landen waar het wel goedkoper is, en waar er wel een elektriciteitsbeleid is.'

Zijn stelling wordt bijgetreden door bedrijven uit de chemische sector en door Peter Claes van Febeliec, de federatie van industriële grootverbruikers van elektriciteit en aardgas: 'De manier van delokaliseren van deze industrie, is door niet meer te moderniseren, door niet meer te investeren in de sites, en dan zie je dat na 5-8-10-12-15 jaar zo'n bedrijf helemaal achterhaald is en niet meer kan concurreren en dan gaat het dicht.'

De stekker eruit

En ook de gewone consument zal de gevolgen van dit beleid voelen: in zijn elektriciteitsrekening en in zijn elektriciteitsverbruik thuis. Want als er echt te weinig elektriciteit is en de vraag blijft te groot, dan ligt er een alarmplan klaar om stroom af te snijden. Eerst bij de grote afnemers met contracten met afkoppelingsclausules. En dan bij de kleine plattelandsdorpen.

Ivo Mechels, Testaankoop: 'De kleine gebruiker eerst, kleine gemeenten, rurale gebieden, zullen inderdaad van de stroom afgesneden worden. En de vraag is niet of dat zal gebeuren. De vraag is, wanneer zal zoiets gebeuren? Want dat is duidelijk, en dat wijzen studies uit, dat wijzen prognoses uit, dat dit scenario zich zal voordoen. Alleen weten we niet wanneer.'

'Panorama', zondag 6 maart 2011 om 20.10 uur op Canvas.