Russische mensenrechtenactivist graaft op wat machthebbers liefst willen vergeten

In deze indringende EO-documentaire volgt de Nederlandse regisseur Jessica Gorter nauwgezet hoe de Russische historicus, tegen de zin van de overheid, duizenden slachtoffers opgraaft, identificeert en herdenkt. Totdat hij wordt gearresteerd en veroordeeld tot vijftien jaar strafkamp.

Na jarenlang zoeken vindt de Russische mensenrechtactivist Joeri Dmitriev in de naaldbossen in Noordwest-Rusland een massagraf met daarin de overblijfselen van duizenden heimelijk geëxecuteerden van Stalins ‘Grote Terreur’ van 1937. Tegen de wil van de Russische overheid in spoort Dmitriev zelf hun identiteiten op in de archieven en organiseert hij herdenkingen voor de nabestaanden.

Recht om begraven te worden
Dankzij al deze inspanningen, weten Russische nabestaanden eindelijk waar hun verdwenen familieleden zijn gebleven en wat er daadwerkelijk bij de massagraven in Sandormoch is gebeurd. Dmitriev doet zijn werk vanwege een persoonlijke missie: als mens moet je weten waar je vandaan komt en waar je familie is begraven.

Gouden Kalf
EOdocs-hoofdredacteur Margit Balogh: 'The Dmitriev Affair werd vorig jaar genomineerd voor een Gouden Kalf. Het is een film die laat zien hoe gevaarlijk het is om in Rusland een verborgen verleden naar boven te halen en welke prijs je daarvoor betaalt.'

Archeoloog van de Russische terreur
Terwijl in het buitenland steeds meer erkenning komt voor deze ‘archeoloog van de terreur’, wordt Dmitriev in Rusland verdacht gemaakt als iemand die met het Westen samenzweert. Dan wordt hij gearresteerd, op basis van een gefabriceerde aanklacht. Tragisch voorspelt Dmitriev precies zijn eigen toekomst en die van zijn land.

Joeri Dmitriev
Joeri Dmitriev werkte jarenlang voor Memorial, de oudste mensenrechtenorganisatie in Rusland, die al meer dan dertig jaar onderzoek doet naar de massale zuiveringen in de Sovjettijd en in 2022 de Nobelprijs voor de Vrede ontving. Maar vanwege ‘staatsvijandigheid’ werd de organisatie door het Russische gerechtshof definitief opgedoekt. Dmitriev ontving onder andere de Sacharov Vrijheidsprijs voor zijn historische opgravingen en onderzoek.

De EOdoc is donderdag 1 januari om 22.20 uur te zien op NPO 2.