Documentaire 'Echo's van Sobibor' toont het intergenerationeel trauma van de Holocaust

Wat in eerste instantie een hoopvol succesverhaal van ontsnappen aan een vernietigingskamp lijkt, blijkt later toch ook op een traumatische manier te hebben doorgewerkt op latere generaties. Hoe is het om kind of kleinkind te zijn van Joodse overlevenden van de Holocaust? Op wat voor manier werkt trauma door in latere generaties? En hoe beïnvloedt dat iemands denken en handelen? In de driedelige documentaireserie ‘Echo’s van Sobibor’ keren makers Piet de Blaauw en Jan Pieter Tuinstra terug naar vernietigingskamp Sobibor. In 1943 kwam daar een groep Joodse gevangenen in opstand en wist te ontsnappen aan hun gruwelijke gevangenschap.

Decennia later legt overlevende van Sobibor Jules Schelvis, twaalf mannen en vrouwen vast die kamp Sobibor overleefden. Met een eenvoudige amateurcamera registreert hij getuigenissen die rauw, gedetailleerd en ongefilterd zijn. Deze beelden vormen het fundament van de serie. Vanuit dat verleden beweegt de documentaire naar het heden: de makers zoeken de kinderen en kleinkinderen van de overlevenden op en laten zien hoe het inktzwarte verleden van hun (groot)ouders hun leven en wereldbeeld heeft gevormd; ook al hebben zij de oorlog zelf nooit meegemaakt. In de serie ontmoeten we nabestaanden in Nederland, Oekraïne, Israël, Brazilië en de Verenigde Staten. 

De Amsterdamse Jetje Manheim, wiens grootouders in Sobibor zijn vermoord, ontdekt pas op latere leeftijd de geschiedenis van het kamp en ziet hoe actuele oorlogen haar eigen manier van herdenken beïnvloeden. Jetje is zeer kritisch over het geweld van Israël in Gaza, maar Israëlische nabestaanden kijken hier juist heel anders tegenaan. In Kyiv volgen we de zoon van een van de opstandelingen van kamp Sobibor. Na de oorlog werd zijn vader opnieuw slachtoffer van antisemitisme en zelf moet hij nu schuilen voor Russische luchtaanvallen. Elk portret laat zien hoe anders latere generaties met het verleden omgaan en hoe het trauma van hun (groot)ouders doorwerkt in hun eigen leven. In de laatste aflevering ligt de focus op de daders en de manier waarop ze hun straf hoopten te ontlopen.

'Echo’s van Sobibor’ is vanaf 7 januari wekelijks om 20.25 uur te zien bij BNNVARA op NPO 2.