Tommy Wieringa is zondag te gast in 'VPRO Zomergasten'

Wieringa: 'Als het lukt om aan de hand van vrijdenkers, kunstenaars en vrijheidslievende kozakken de noodzaak van autonomie en verbeelding over te brengen, plus hartstocht en ontroering, dan is mijn televisieavond geslaagd.'

Tommy Wieringa behoort tot de meest gelauwerde en gelezen schrijvers van Nederland. Bij het grote publiek brak hij in 2005 door met de roman Joe Speedboot. Sindsdien ontving hij talloze prijzen, waaronder de Libris Literatuur Prijs voor Dit zijn de namen (2012) en de BookSpot Literatuurprijs voor De heilige Rita (2017). In 2014 schreef hij het boekenweekgeschenk. Zijn meest recente roman, het familie-epos Nirwana, verscheen in 2023. Daarin maakt hij de staat op van het klimaat en het moderne kapitalisme. Van 2018 tot 2021 was hij columnist bij de NRC, sinds 2023 bij de Volkskrant. Naast zijn schrijverschap zet Wieringa zich als ambassadeur van Protect Ukraine, een stichting die de Oekraïense strijdkrachten ondersteunt, actief in voor Oekraïne. Ook reist hij zelf regelmatig af naar het front om te schrijven over de oorlog.

'Het verdedigen van de individuele vrijheid, de menselijke waardigheid en de schoonheid van deze wereld komt nu op onszelf aan. Ik geloof er heilig in dat we niet machteloos zijn. Als het lukt om aan de hand van vrijdenkers, kunstenaars en vrijheidslievende kozakken de noodzaak van autonomie en verbeelding over te brengen, plus hartstocht en ontroering, dan is mijn televisieavond geslaagd', vertelt Tommy Wieringa over 'Zomergasten'.

Tommy Wieringa wordt in 1967 geboren in Goor, in Twente. Tot zijn negende groeide hij op Aruba op, waar zijn vader onderwijzer was. Nadat hij rond zijn tiende weer naar Nederland verhuisde, voelde hij zich jarenlang vreemdeling in eigen land. Hij woonde op verschillende plekken, liep weg van huis en vond een nieuw thuis bij een stiefmoeder in Drenthe. Naar eigen zeggen heeft hij altijd een zeer sterke hang naar autonomie gehad.

Na een onrustige jeugd, verschillende opleidingen en uiteenlopende baantjes debuteerde hij in 1995 met de roman Dormantique's manco, gevolgd door Amok (1997) en Alles over Tristan (2002), waarvoor hij de Halewijnprijs ontving. Zijn echte doorbraak kwam pas in 2005 bij zijn vierde roman Joe Speedboot. Aanvankelijk bestelde de boekhandel slechts 412 exemplaren, maar na lovende recensies groeide de roman alsnog uit tot een fenomeen: er werden meer dan 500.000 exemplaren verkocht in de Nederlandse taalregio en het werd vertaald in 22 talen. Dit jaar verscheen een succesvolle verfilming van Sam de Jong. 

Met latere romans als Caesarion (2009), dat de shortlist van de International Dublin Literary Award haalde, Dit zijn de namen (2012), De dood van Murat Idrissi (2017) en De heilige Rita (2017) bouwde Wieringa een oeuvre op waarin buitenstaanders, gelukzoekers en dolenden centraal staan; veel van zijn personages steken fysieke en morele grenzen over, verlaten hun verleden of zoeken naar een 'thuis'. Zijn werk wordt gekenmerkt door een grote belangstelling voor vrijheid, identiteit, mythen en zingeving. Thema’s die ook verbonden zijn met zijn jarenlange beoefening van zenmeditatie.

In zijn laatste, groots opgezette familie-epos Nirwana (2023) onderzoekt hij de aantrekkingskracht van macht, idealisme en destructie binnen één familiegeschiedenis. Door de zoektocht van kunstenaar Hugo naar het foute oorlogsverleden van zijn grootvader te vervlechten met de klimaatcrisis, maakt de auteur op indringende wijze de balans op van het moderne kapitalisme.

In zijn recente essay Optimisme zonder hoop, geschreven voor de Maand van de Filosofie 2025, legt Wieringa uit hoe hij momenteel in de wereld staat. Voor hem is hoop uitgestelde teleurstelling, en dus iets om te vermijden. 'Wie zonder hoop is, maakt ruimte vrij om te handelen.' En dat probeert hij zelf ook te doen. Sinds de Russische inval in Oekraïne is Wieringa betrokken bij Protect Ukraine. Hij nam meermaals deel aan hulpkonvooien naar het land. ‘Alles staat op het spel. Ik ben verworden tot een irritante zendeling. Maar ik doe het ook omdat ik een vrije toekomst voor mijn dochters wil bevechten met alles wat ik in me heb.' Over deze ervaringen publiceerde hij in 2025 de essaybundel Konvooi, waarvan een gelijknamige documentaireserie werd gemaakt voor de HUMAN.

Wieringa woont in Waterland met zijn vrouw, mensenrechtenadvocaat Channa Samkalden, en hun twee dochters.

'Zomergasten', zondag 16 augustus om 20.15 uur bij de VPRO op NPO 2.