Janine Abbring ontvangt Floris Alkemade in 'VPRO Zomergasten'

Deze zomer neemt Floris Alkemade na zes jaar afscheid als Rijksbouwmeester. Alkemade presenteerde tijdens zijn termijn namens het College van Rijksadviseurs Panorama Nederland, een toekomstperspectief voor de inrichting van Nederland, met als hoofdthema’s water, boerenland, verstedelijking en duurzame energie. Tijdens de coronacrisis verscheen zijn essay De toekomst van Nederland: de kunst om van richting te veranderen. Alkemade was partner bij het mede door Rem Koolhaas opgerichte architectenbureau OMA (Office for Metropolitan Architecture) en startte daarna zijn eigen kantoor FAA (Floris Alkemade Architects), dat vanuit Sint-Oedenrode, Brussel en Parijs opereert.

Floris Alkemade over 'Zomergasten': 'Zo'n uitnodiging is alsof je in je huis opeens een extra kamer ontdekt. Je begint meteen te dromen, er komt een stroom van ideeën op gang. Ik hoop dat er in mijn avond een soort verlangen naar de toekomst opgewekt kan worden. Alle grote vragen die we op ons afgevuurd krijgen zijn voor een groot deel ruimtelijke vragen: klimaatverandering, de stijgende zeespiegel, de energietransitie, voedselproductie, woningbouw. Eigenlijk kun je de vraag die aan ons als levende generatie gesteld wordt samenvatten als 'Hoe kunnen we ons leven zó inrichten dat we niet langer een spoor van verwoesting achterlaten?' Dat gaat het beste wat we in ons hebben naar boven halen. In essentie is het geen technische vraag, maar een culturele en maatschappelijke vraag die aan onze verbeeldingskracht gesteld wordt.'

De Rijksbouwmeester is een typisch Nederlandse functie, die al meer dan twee eeuwen bestaat. Vroeger was de 'architect des konings' verantwoordelijk voor de koninklijke paleizen. Hoewel dat nog steeds in de portefeuille zit – Alkemade begeleidde de grote verbouwing van Huis ten Bosch, het woonpaleis van Koning Willem-Alexander – is de Rijksbouwmeester tegenwoordig verantwoordelijk voor het bewaken van de architectonische kwaliteit van al het rijksvastgoed. Daarnaast is de Rijksbouwmeester voorzitter van het College van Rijksadviseurs en in die functie kan Alkemade bewindspersonen gevraagd en ongevraagd adviseren op het gebied van architectuur, stedenbouw en landschap.

Deze zomer neemt Alkemade na zes jaar afscheid als Rijksbouwmeester. Dan zal ook het ingewikkeldste deel van het proces rond een aantal grote projecten die hij begeleidde zijn afgerond, met name de verbouwing van het Binnenhof in Den Haag, maar ook de aanstaande opening van het Holocaust Namenmonument in Amsterdam dat hij vanuit zijn positie ondersteund heeft. Op verzoek van het Ministerie van Binnenlandse Zaken was zijn mandaat met een jaar verlengd. Rond de verbouwing van het Binnenhof ontstond veel politieke discussie, onder meer over de door architect Ellen van Loon ontworpen tropische tuin op de plek waar ooit de gracht rond het Binnenhof liep, die volgens politici niet paste bij de wens voor een sobere verbouwing. Alkemade reageerde hierop in een interview in de Volkskrant (19 april 2019): ‘zoveel belastinggeld vertimmeren en dan verandering categorisch afwijzen heeft niets met sober en doelmatig te maken. Het is een uit angst geboren vorm van verspilling.’ Hij voegde toe dat hij zichzelf wel een gebrek aan communicatie verweet: 'Binnen de grenzen van de geheimhouding had ik meer kunnen uitleggen.'

Floris Alkemade groeide op in Sint-Oedenrode op het Brabantse platteland, in het huis waar hij nu zelf weer woont. Omdat hij te veel rondzwierf en vocht stuurden zijn ouders hem naar een door de paters Salvatorianen geleid internaat in Vlaanderen. Daarna schreef hij zich na slechts één week in militaire dienst in voor de studie Bouwkunde aan de Technische Universiteit Delft. Na zijn afstuderen in 1989 werkte hij achttien jaar voor architectenbureau O.M.A. (Office for Metropolitan Architecture), waarvan de laatste zeven als architect-partner. Bij O.M.A. was hij onder meer verantwoordelijk voor het nieuwe stadshart van Almere, het masterplan rond het TGV station Euralille in Lille (Frankrijk) en het Ruhrmuseum in de oude kolenwasserij Zeche Zollverein in het Duitse Essen. In 2008 richtte hij zijn eigen bureau FAA (Floris Alkemade Architects) op, waarmee hij als 'architecte coordinateur' de herontwikkeling van het 600m lange entrepotgebouw MacDonald in Parijs voor zijn rekening nam. Naast zijn werk als architect en stedenbouwkundige was Alkemade van 2014 tot 2019 lector aan de Academie van Bouwkunst Amsterdam. In september 2015 volgde hij Frits van Dongen op als Rijksbouwmeester. Alkemade werd in 2018 verkozen tot Architect van het Jaar.

'VPRO Zomergasten'
De zomerklassieker van de VPRO is gebaseerd op een even eenvoudig als vernieuwend idee dat in 1988 ontstond: als er in de zomer programma’s worden herhaald, vraag dan mensen met een verhaal om hun favoriete kijkavond samen te stellen en de fragmenten van hun keuze toe te lichten in een goed gesprek. De gesprekken, de fragmenten en de wisselwerking tussen gast en presentator leveren elk seizoen spraakmakende televisie op. VPRO Zomergasten werd in 2014 bekroond met een ere Nipkowschijf. In 2017 won Janine Abbring de Sonja Barend Award voor haar interview in 'Zomergasten' met de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan. Janine Abbring presenteert 'VPRO Zomergasten' voor het vijfde seizoen op rij.

'VPRO Zomergasten', zondag 18 juli om 20.20 uur bij VPRO op NPO 2.