'Gazeta, de Poolse krant onder vuur' bij de VPRO

In vier afleveringen volgt zij journalisten in hun worsteling met de Poolse regering. Het wordt duidelijk hoezeer de persvrijheid in EU-land Polen onder druk staat. Terwijl de bevolking met propaganda wordt gevoed, delft de Poolse democratie het onderspit en is het na de verkiezingen van 15 oktober voor de Gazeta mogelijk einde verhaal.

Vandaag de dag is de uiterst conservatief-rechtse regering Prawo i Sprawiedliwosc (PiS) aan de macht en wordt het journalisten moeilijk gemaakt om hun werk te doen. Er woedt een strijd om de democratie. Zeker nu de spannende verkiezingstijd is aangebroken. Voor de Nederlands-Poolse journalist, Dore van Duivenbode reden om zich in Warchau, op de redactie van de grootste nog onafhankelijke krant te nestelen. Als PiS deze verkiezingen opnieuw wint, dan kan dat zomaar het einde van deze krant betekenen en het einde van de Poolse democratie.

Aflevering 1: 20 september
Dore van Duivenbode neemt haar intrek op de redactie van Gazeta Wyborcza. Juist in die week is ook president Biden op bezoek in Warschau. Hij spreekt over vrijheid, maar Dore merkt meteen dat de vrijheid van de journalisten enorm is ingeperkt. Er lopen honderd rechtszaken tegen de krant en individuele journalisten, toch blijven ze publiceren. Het ene na het andere schandaal onthullen ze maar nooit volgt er enige reactie vanuit de PiS-regering. Er is alleen vergelding via de rechtbank. Politiek journalist Agata Kondzińska lukt het niet om parlementariërs van de regeringspartij te spreken te krijgen. Onderzoeksjournalist Tomasz Piątek doet onderzoek naar de Russische invloed. Wat hij aan het licht brengt, wordt hem kwalijk genomen: bijna twintig rechtszaken lopen er tegen hem. Adjunct-hoofdredacteur Roman Imielski en Agata reizen naar Oekraïne om ingezamelde hulpgoederen af te geven. De oorlog is zeer dichtbij en heeft hun dagelijks leven op zijn kop gezet.  

Aflevering 2: 27 september
Dore ontdekt dat de Poolse regering het medialandschap heeft omgevormd naar Russisch model. Onderzoeksjournalist Tomasz Piątek laat zien hoe staatsbedrijf Orlen onafhanklijke media opkoopt waarmee de regering haar propaganda verspreidt. Voor Tomasz is het een belangrijke week: eindelijk wordt hij door officiële kanalen erkend en krijgt hij gelijk. Het klopt dat er veel Russische invloeden in de regering zijn. Tomasz gaat langs bij zijn moeder, die blij is dat mensen hem nu geloven. Bij haar thuis is de veiligheidsdienst met getrokken geweren binnengevallen, op zoek naar haar zoon. Dore ontmoet voormalig beveiligingsmanager van een staatsbedrijf en tegenwoordig klokkenluider Robert Z. in het bos zodat ze niet worden afgeluisterd. In Gazeta onthulde hij samen met onderzoeksjournalist Wojciech Czuchnowski een ingrijpend afluisterschandaal. In het hotel waar hij werkte worden oppositieleden en activisten grootschalig afgeluisterd.  

Aflevering 3: 4 oktober
Klokkenluider Robert Z. krijgt een onverwachts telefoontje van onderminister van Binnenlandse Zaken Maciej Wąsik. Informanten hebben doorgesluisd dat hij met Dore heeft gesproken. Onderzoeksjournalist Wojciech Czuchnowski legt uit hoe wordt geprobeerd om hem en zijn vakbroeders zwart te maken, en ook Wojciech heeft meerdere rechtszaken tegen zich lopen. Iedereen voelt de verkiezingen steeds dichterbij komen, maar de zittende PiS-partij doet het niet goed in de peilingen. De journalisten vrezen dat de regeringspartij de noodtoestand zal afkondigen. Onderzoeksjournalist Tomasz Piątek ontvangt nieuws over zijn taakstraf, hij moet de straten van Warschau vegen en maakt er een publiciteitsstunt van. Radiojournalist Dominika Wielowieyska leidt een verhit debat over de aangenomen wet naar spionage voor de Russen. Honderdduizenden Polen gaan de straat op om ertegen te protesteren.  

Aflevering 4: 11 oktober
De dreiging vanuit Rusland en Belarus wordt steeds groter, aldus de regering. Duizenden extra troepen worden naar de oostgrens gestuurd. De militaire parade in Warschau wordt gebruikt als verkiezingscampagne. Samen met onderzoeksjournalist Tomasz Piątek kijkt Dore naar het verslag ervan op de publieke televisie, die tot staatstelevisie is verworden en de oppositie continu onderuit haalt. Dore is met politiek journalist Agata Kondzińska in het parlement. Onder veel tumult wordt er gestemd over het referendum, volgens Agata een poging om de verkiezingen te beïnvloeden. Een belangrijk thema in het referendum zijn de vluchtelingen. De regering voedt vreemdelingenhaat. Tegelijkertijd heeft nog geen regering zoveel arbeidsmigranten binnengehaald als de huidige. Tomasz en Dore reizen af naar een raffinaderij van staatsbedrijf Orlen waar 500 containers zijn neergezet voor zo'n 13.000 arbeidsmigranten uit Azië en het Midden-Oosten. Ook bezoekt ze klokkenluider Robert Z. thuis. De druk op hem en zijn gezin wordt steeds groter.

'Gazeta, de Poolse krant onder vuur', vanaf woensdag 20 september om 22.50 uur bij de VPRO op NPO 2.