'Dit is de Kwestie' over de Russisch-Orthodoxe kerk in Nederland

Aan het hoofd van de Russische kerk in Moskou staat patriarch Kirill. Hij steunt openlijk Poetins oorlog in Oekraïne. Zo zei hij dat Russische soldaten die sneuvelen bij het vervullen van hun militaire plicht vergeving van hun zonden krijgen. En dat schuurt, want wat doe je als jouw parochie hier in Nederland de oorlog in Oekraïne steunt? Blijf je dan of stap je op? Die vraag staat centraal in de eerste aflevering dit seizoen van het journalistieke EO-programma 'Dit is de Kwestie'.

In de aflevering maakt presentator Hans van der Steeg een rondgang langs de Russische parochies in Nederland, waarbij verschillende priesters laten weten steeds meer Nederlandse bekeerlingen te zien. Eén van hen is Maarten, in het dagelijks leven loodgieter, die zich aangetrokken voelt tot de rituelen en gebruiken. De nauwe band tussen Kirill en Poetin vindt hij van ondergeschikt belang. 'In heel veel landen zijn kerk en politiek verweven. En daar kun je moeite mee hebben en veel van vinden, maar Rusland is een heel ander land dan Nederland. Het is heel lastig om daar objectief een oordeel over te vellen. Het is belangrijk om met enige nuance naar de wereld te kijken. Ik denk ook dat goed en kwaad een beetje achterhaald is. Het is een conflict dat een bepaalde oorsprong heeft.'

'Poetin gebruikt de kerk om zieltjes te winnen'
Volgens Ruslanddeskundige Helga Salemon is de aanwezigheid van de Russisch-Orthodoxe kerk in Nederland onderdeel van de hybride oorlogsvoering van Poetin. 'Poetin gebruikt de kerk om zieltjes te winnen en de kerk is een arm van de Russische propaganda. Geen Rus begrijpt nog waarom Poetin deze oorlog voert, dus komt hij met een krom verhaal van het verdedigen van Russische spirituele waarden. En Kirill geeft daar een religieus sausje aan.'

Een vriendschappelijke relatie met de omstreden patriarch
Er zijn in Nederland zo’n tien Russisch-Orthodoxe parochies. Bij een aantal was 'Dit is de Kwestie' niet welkom. De parochie in Deventer wilde wél openheid van zaken geven. Hier staat priester Theodoor aan het hoofd. Hij draagt een groot kruis om zijn nek dat hij als cadeau heeft ontvangen van patriarch Kirill. Theodoor onderhoudt een vriendschappelijke relatie met de omstreden patriarch en stelt dat hij zijn vrijheid kwijt is en min of meer gedwongen wordt vanuit het regime om de oorlog te steunen. 'Hij moet bepaalde dingen doen waarin hij zichzelf verloochent met het goedkeuren van de oorlog.'

Hans eindigt zijn zoektocht aan de deur bij de belangrijkste en hoogste bisschop van de Russisch-Orthodoxe kerk in Nederland, bisschop Elisey: 'Wie is er verantwoordelijk als hier de ramen morgen worden ingegooid…?'

'Dit is de Kwestie', woensdag 26 augustus om 21.25 uur bij de EO op NPO 2, en woensdag 16.00 uur op YouTube bij @DeKwestie.