Voorlopig laatste Nomaden-reportage van 'Vranckx': Smeltend Land

Hij trekt door Denali National Park, waar de twee graden klimaatopwarming tegen 2100 die in klimaatconferenties als maximum werd afgesproken, nu al bereikt is, op nauwelijks dertig jaar tijd.

Op de ooit gigantische Exit-gletsjer ziet Jan hoe in de afgelopen eeuw haast al het ijs verdwenen is. Het is de prelude van een noordpoolgebied waar volgens wetenschappers in 2050 waarschijnlijk geen zomerijs meer zal zijn.

'Klimaatopwarming creëert veel crises voor de samenleving en de natuur. Het is al catastrofaal uitgedraaid voor veel soorten en gemeenschappen', zegt arctisch klimaatwetenschapper Terry Chapin, aan de oever van een verdronken boreaal bos. 'De subarctische boreale wouden zijn een van ’s werelds grootste ecosystemen. Als ze verdwijnen, is de impact daarvan groter dan die van alle uitstoot van fossiele brandstoffen samen. Nu al zien we steeds meer, grotere en ernstigere bosbranden die de wouden bedreigen.'

Hondensleester DeeDee Jonrowe zag haar huis en land in vlammen opgaan. De Sockeye Fire was de heetste brand ooit gemeten in Alaska. Ondergronds woedde de brand drie maanden lang. 'As viel uit de lucht, het was onwaarschijnlijk hoe snel het vuur zich verspreidde. Gelukkig konden we alle honden redden. Dat is het enige dat er toen echt toe deed.' Maar de vele herinneringen aan haar ouders en de vele trofeeën na veertig jaar hondenracen verdwenen in het vuur.

In het westen van Alaska voeren Inuit-gemeenschappen ondertussen een bij voorbaat verloren strijd tegen het oprukkende water. In Akiak erodeert de rivier met tientallen meters per jaar. Huizen aan de oever moeten verplaatst worden, maar daarvoor ontbreekt het geld, zegt de inheemse leider Mike Williams. 'Uiteindelijk zullen we moeten verhuizen', vreest hij. Klimaatopwarming bedreigt de levensstijl van de Inuit op vele fronten. 'Alle zalmsoorten staan onder druk. We zien dode vissen in de rivier drijven door de hitte', zegt Mike. Ook voor de sleehonden dreigt oververhitting. Vorig jaar was het hier een paar dagen 37 graden. 'Daarmee kook je een eskimo', lacht zoon Mike Jr. groen.

'Onze mensen sterven omdat ze in de winter door het ijs zakken. We missen de temperaturen van -29, -45 graden die we gewend zijn', zegt Mike. 'Ik heb het recht om het koud te hebben. In dat klimaat weet ik dat ik veilig ben.'

Ondertussen blijft Alaska fossiele brandstoffen oppompen. Negentig procent van de inkomsten van de staat komt uit olie. Mike wil de oliebedrijven voor het gerecht dagen. 'We kennen de destructie van de dominante samenleving, we vechten al lang genoeg tegen de uitroeiing van onze volkeren. Nu moeten wij de gevolgen dragen van de uitstoot van grote oliebedrijven. Zij moeten dit helpen betalen.'

Een reportage van Jan De Deken © 2022
Met steun van het Fonds Pascal Decroos voor bijzondere journalistiek en van Postcode Loterij Fonds/Free Press Unlimited.

'Vranckx', zaterdag 9 april om 20.10 uur op Canvas.