'VPRO Tegenlicht': De moeder van alle mythen

Deze opvattingen over 'goed moederschap' blijken echter vaak minder onschuldig dan ze op het eerste gezicht lijken.

De eerste duizend dagen van ons leven zijn van essentieel belang voor onze ontwikkeling en bepalen onze kansen in de maatschappij. Een gezonde samenleving heeft deze nieuwe generaties nodig om te kunnen voortbestaan.

De eerste duizend dagen van ons leven zijn cruciaal voor onze ontwikkeling en belangrijk voor onze kansen in de maatschappij. Een maatschappij die deze nieuwe generaties nodig heeft om te blijven bestaan.

Maar moeders dragen in onze samenleving een onevenredig groot deel van de financiële, emotionele en praktische kosten van het grootbrengen van de volgende generatie. Tegelijkertijd wordt er vaak met een kritische blik gekeken naar hun aanpak. Hoe is dat zo gekomen, en is dat eigenlijk wel waar moeders, kinderen en de maatschappij uiteindelijk gelukkig van worden?

De mythe van het moederschap komt voort uit ons geloof in tradities en biologie. Schrijfster Aminatta Forna stelt dat we iets al snel een traditie noemen, zelfs als het pas drie generaties teruggaat, zoals het kerngezin. Maar we creëren die tradities zelf.

En wat betreft die biologie, wat vertelt die ons eigenlijk? Antropoloog en primatoloog Sarah Blaffer Hrdy wijst erop dat onze hechtingstheorie gebaseerd is op onderzoek naar een beperkt aantal apensoorten, zoals chimpansees. Zorgmodellen van andere primaten en de historische praktijken bij mensen, waar kinderen juist met hulp van meerdere ‘allo-ouders’ (niet-biologische verzorgers) werden grootgebracht worden daarmee genegeerd. Door zoveel nadruk te leggen op de rol van de moeder, ondermijnen we mogelijk het potentieel van vaders en andere zorgverleners.

Wetenschapsjournalist Lucy Jones beschreef in haar boek Moederteit de intense fysieke en mentale transformatie die vrouwen ondergaan wanneer ze moeder worden, vergelijkbaar met de hersenveranderingen in de puberteit. Voordat ze zelf moeder werd, leefde ze zonder veel nadenken naar de ‘mythe van individualisme’: de logica van een maatschappij die draait om autonomie, zelfontplooiing en keuzevrijheid.  Totdat opeens de werkelijkheid van onderlinge afhankelijkheid zich aandiende op het moment dat ze een ander mens op de wereld zette. Ze beschrijft de transformatie die het moeder worden is dan ook als de meest politieke ervaring die ze ooit had.

Historica Noëmi Willemen benadrukt dat we het krijgen van kinderen te vaak afdoen als een persoonlijke keuze: 'Je wilde toch zelf kinderen? Dan moet je er ook zelf voor zorgen.' Maar we praten zelden over onze collectieve kinderwens. Of je nu wel of geen kinderen wilt, we rekenen (net als NSC-partijleider Pieter Omtzigt) als samenleving op de volgende generatie om onze wegen aan te leggen, voor ons te zorgen en ons pensioen veilig te stellen. We verwachten dat van hen als collectief, maar schuiven de opvoedingsverantwoordelijkheid volledig af op het individu.

Regie: Maren Merckx
Research: Anne van Campenhout, Marijntje Denters
Producers: Britt Bennink
Eindredactie: Julia Veldman

'VPRO Tegenlicht: De moeder van alle mythen', zondag 3 november om 22.05 uur bij de VPRO op NPO 2.