Bessel van der Kolk is dit seizoen de laatste gast in 'VPRO Zomergasten'

Bessel van der Kolk over 'Zomergasten': 'Er zijn heel veel films die over trauma gaan en dus toepasselijk zijn op mijn vakgebied. En het mooie is: films zijn vaak sprekender dan boeken omdat trauma niet gaat over woorden maar over reacties en gevoelens. Films maken de complexiteit van hoe mensen met elkaar omgaan voelbaar. Maar ik wil het ook hebben over mijn eigen leven. De aanslag bijvoorbeeld is een film die me hielp om mijn eigen jeugd beter te begrijpen. En het wordt ook een avond over wat we wereldwijd hebben geleerd om van trauma te helen.'

Bessel van der Kolk is een van de meest vooraanstaande psychiaters ter wereld op het gebied van trauma. Hij is hoogleraar aan de Boston University School of Medicine, President van de Trauma Research Foundation en geeft les over de hele wereld. Hij werkt al veertig jaar met mensen die op allerlei manieren met trauma leven.

In 2014 publiceerde hij het boek The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma (vertaald als Traumasporen in 2016) over de sporen die trauma in ons leven en lichaam achterlaat, zoals een overactief alarmsysteem in de hersenen, te veel stresshormonen, en veranderingen in het systeem dat relevante van irrelevante informatie scheidt. Het boek is in veertig talen vertaald, er zijn inmiddels meer dan drie miljoen exemplaren van verkocht en het staat al 192 weken in de bestsellerlijst van The New York Times. Vooral tijdens de corona-lockdowns werd het boek voor veel mensen een toevluchtsoord.

Van der Kolk groeide op in het naoorlogse Den Haag, in een streng religieus gezin. Zijn middelbare school volgde hij aan het Dalton Den Haag, waar hij samen met Kees van Kooten en Wim de Bie in de klas zat. Op zijn 18e vertrok hij naar de Verenigde Staten voor zijn studie. Hij studeerde politieke wetenschappen aan de Universiteit van Hawaï en medicijnen aan de Universiteit van Chicago.

In 1974 werd hij psychiater, na een opleiding aan Harvard Medical School. Na die opleiding werd hij directeur van het Boston State Hospital en de Boston VA Outpatient Clinic. Door onder meer het werken met Vietnamoorlogsveteranen ontwikkelde hij zijn interesse in het bestuderen van traumatische stress. In 1982 startte hij het Trauma Center aan de Harvard University in Boston en legde zich volledig toe op de behandeling van trauma en onderzoek naar fundamentele biologische en psychologische consequenties van trauma.

Van der Kolk publiceerde voordat hij doorbrak met The Body Keeps the Score al diverse boeken en vele tijdschriftartikelen over de verwerking van stress, waaronder Psychological Trauma (1987) en Traumatic Stress: The Effects of Overwhelming Experience on Mind, Body and Society (1996).

In zijn loopbaan heeft Van der Kolk, door zijn kritische blik en tomeloze nieuwsgierigheid, talloze baanbrekende methoden van traumatherapie onderzocht. Hij verrichtte de eerste onderzoeken naar het gebruik van antidepressiva bij posttraumatische stressstoornis (PTSS). Ook had hij een leidende rol in diverse studies naar hoe het traumatisch geheugen werkt, bijvoorbeeld in Boston in het onderzoek naar pedofiele priesters. Hij kreeg als eerste een beurs van The National Institutes of Health voor grootschalig onderzoek naar EMDR en yoga in de behandeling van trauma.

In 1999 richtte hij het National Child Traumatic Stress Network op, wat inmiddels is uitgegroeid tot een netwerk van 150 locaties verspreid over de Verenigde Staten die zich specialiseren in het behandelen van getraumatiseerde kinderen en hun ouders. In 2018 startte Van der Kolk The Trauma Research Foundation, waar hij nog altijd directeur van is.

Tot op de dag van vandaag blijft hij zoeken naar vernieuwing in zijn therapie. Hij verdiept zich in diverse innovatieve vormen van therapie, zoals yoga, theater, zang en dans. Op dit moment bestudeert hij het gebruik van psychedelica en MDMA in de behandeling van trauma en verkent de mogelijkheden van neurofeedback, een soort fysiotherapie voor de hersenen met als doel een onevenwichtige balans in de hersengolven via gerichte training op te heffen.

'VPRO Zomergasten', zondag 28 augustus om 20.20 uur bij de VPRO op NPO 2.