Dinsdag in 'Wij, Vrouwen': 'Vrouwen moeten hun plaats kennen'

Eenmaal getrouwd belandden ze opnieuw in een dienende rol. Tot 1976 mochten Belgische vrouwen niet over hun eigen financiën beslissen. Huiselijk geweld was een taboe. Vanaf de jaren 70 ging de vrouwenbeweging in het verweer, met vluchthuizen en cursussen zelfverdediging. De verhalen van de getuigen tonen dat gelijkheid met hun man ook nu nog altijd niet helemaal verworven is.

Decennialang werden vrouwen opgevoed tot gehoorzaamheid aan de man. ​ Dat begon in hun vroegste kinderjaren, vertellen de getuigen in Wij, vrouwen. Niet alleen mochten hun broertjes veel meer, ze moesten ook veel minder. Helpen in het huishouden bijvoorbeeld, dat was voor de meisjes. Margot Roggen herinnert zich hoe ze op zondag vóór het ontbijt met haar moeder naar de vroegmis moest, om daarna het ontbijt te maken voor de heren des huizes, en het kostuum van haar broers klaar te leggen die met vader naar de hoogmis gingen. Khadija Zamouri, vandaag voorzitter van de Liberale Vrouwen: 'Mijn moeder wilde dat ik de kamer van mijn broers opruimde. Ik was twaalf jaar en ik blokkeerde de deur van die kamer met heel mijn lijf: ik ga dat niet doen. En jij mama gaat dat ook niet doen.'

Eenmaal ze puberden werden jongens en meisjes zorgvuldig apart gehouden. De meeste koppels begonnen dan ook totaal onvoorbereid aan het huwelijk. Lieve Flour vertelt: 'Mijn huwelijksnacht was helemaal niet die bekroning op het wachten die de kerk ons voorgespiegeld had. Twee totaal onervaren en onvoorbereide mensen in een bed stoppen waarvan de ene al zijn seksuele energie heeft opgespaard voor dat ene moment en de andere alleen maar eindelijk wil slapen, dat is het recept voor een mislukking.'

De vrouw is in ons land ook juridisch bijzonder lang ondergeschikt gebleven aan haar echtgenoot. De plicht tot gehoorzaamheid van de vrouw is pas in 1958 afgeschaft, en tot 1976, minder dan een halve eeuw geleden, mochten vrouwen zelfs niet over hun eigen financiën beslissen. Advocate Liliane Versluys: 'Een gehuwde vrouw kon officieel zelfs geen brood gaan kopen. Men ving dat op door de theorie van het huishoudelijk mandaat. De handelaar mocht ervan uitgaan dat ze opdracht had gekregen van haar echtgenoot om dat te doen, en dat hij haar het nodige geld gegeven had.'

Maar ook nadat ze juridische gelijkheid verkregen, bleven de meeste vrouwen in een ondergeschikte rol ​ zitten. Dat maakt hen kwetsbaar voor misbruik. Achter de deftige gevels van Vlaamse huizen bleef decennialang veel leed verborgen. Lieve Flour vertelt hoe haar man haar jarenlang emotioneel mishandelde: 'Hij heeft zelfs een affiche in de inkomhal gehangen waarop hij aan iedere bezoeker liet weten wat voor een slechte huisvrouw ik was. Ik voelde mij werkelijk niks meer.' Toch durfden veel vrouwen geen scheiding aanvragen: uit angst voor de reacties, de financiële onzekerheid en het effect op de kinderen.

Wanneer het over de zelfstandigheid van vrouwen vandaag gaat, wordt meestal naar moslima’s gekeken. Het dragen van de hoofddoek wordt bijvoorbeeld als teken van onderdrukking voorgesteld. Toch is in al die tijd nog nooit ernstig onderzoek gevoerd naar die onderdrukking. De realiteit is dan ook best wel wat complexer. 'Een patiënte van mij besliste om een hoofddoek te dragen', vertelt gynaecologe Leyla Yüksel. 'Haar man vond dat vreselijk. Overal waar ik kom, zei hij, word ik scheef bekeken omdat mijn vrouw een hoofddoek draagt.'

Veel minder ophef is er over het ontnuchterende feit dat vrouwen, ook van Vlaamse herkomst, nog elke week 8 uur meer aan het huishouden besteden dan hun mannelijke partner. ​ Tijdens de lockdown van 2021 waren mannen gemiddeld 4 uur langer thuis, en besteedden ze welgeteld… 6 minuten meer aan het huishouden. Bovendien is het steevast de vrouw die het gezin coördineert. Advocate Heleen Struyven: 'Ik ben met mijn man echt met mijn gat in de boter gevallen. Maar toch heeft hij nog nooit moeten merken dat de kleine uit zijn kleren aan het groeien is. En onze agenda wordt door mij beheerd.'

'Wij, Vrouwen', dinsdag 18 oktober om 21.20 oktober om 21.20 uur op Canvas.